นิทรรศการ On-Air, Off-Air
โดย โฮ รุย อัน และ ซุงเตียว
ภัณฑารักษ์: วินเซนต์ อาร์ดิดง
จัดแสดงที่ The Jim Thompson Art Center
ระหว่างวันที่ 19 สิงหาคม – 5 ตุลาคม 2568

ลองจินตนาการถึงช่วงเวลาเมื่อ 50 ปีก่อน ในยุคสมัยวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีไม่ได้ก้าวล้ำนำสมัยเท่าอย่างทุกวันนี้ คุณคือทหารที่ต้องออกรบและใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางป่าเขาอันเงียบสงัด แต่แล้วจู่ๆก็มีเสียงวงเครื่องสายบรรเลงบทเพลงในงานศพตามประเพณีที่คุ้นเคย ล่องลอยมาตามสายลม ตามมาด้วยเสียงร้องโหยหวนของบรรพบุรุษและทหารกล้าที่เสียชีวิตท่ามกลางสมรภูมิ

เสียงเหล่านั้น พรรณนาถึงสิ่งต่างๆ ตั้งแต่ ความหมายของการใช้ชีวิต การตายเพื่อชาติที่ไร้ความหมาย การไหว้วอนขอเศษบุญส่วนกุศล และร้องขอให้คุณรีบกลับบ้านไปใช้ชีวิตกับคนในครอบครัวและคนที่คุณรัก วนเวียนไปมาอย่างไม่รู้จบตลอดทั้งคืน

เหตุการณ์ข้างต้นคือ สิ่งที่พลเรือน(และทหาร)เวียดนามต่างต้องเผชิญในทุกค่ำคืนเมื่อต้องใช้ชีวิตอยู่ในบริเวณพื้นที่ปะทะระหว่างกองทัพสหรัฐฯและทหารเวียดกง

หากแต่เหตุการณ์ดังกล่าว มิใช่ปรากฏการณ์เหนือธรรมชาติที่ไม่สามารถหาคำอธิบาย แต่คือ “ปฏิบัติการวิญญาณเร่ร่อน (Operation Wandering Soul)” หนึ่งในยุทธการทางทหารที่กองทัพสหรัฐฯ ใช้ในสงครามเวียดนาม กับการใช้เสียงและคลื่นความถี่โจมตีทางจิตวิทยา หลอกหลอนทำลายขวัญกำลังใจทหารเวียดกง แทนการใช้ทุ่นระเบิดและกระสุนปืน

แม้สงครามเวียดนามจะผ่านเลยไปแล้วเกินกว่า 5 ทศวรรษ แต่ดูเหมือนว่า ความคัดแย้งทางอุดมการณ์ก็ยังคงดำเนินต่อไปในภาวะร่วมสมัย สิ่งเหล่านี้ ถูกบอกเล่าอีกครั้ง กับ On-Air, Off-Air นิทรรศการคู่โดยสองศิลปินร่วมสมัย โฮ รุย อัน (สิงคโปร์) และ ซุง เตียว (เวียดนาม) นำเสนอบทสนทนาว่าด้วยผลกระทบวงกว้างของสงครามเย็นในเอเชียที่เชื่อมโยงไปสู่ภูมิภาคอื่น หากแต่สมรภูมินี้ไม่ได้มาในรูปแบบของกระสุนปืนและความรุนแรง แต่(ว่ากันว่า)มาในรูปของเทคโนโลยี คลื่นความถี่และสัญญาณดาวเทียมที่ล่องลอยอยู่บนชั้นบรรยากาศ

เมื่อเข้ามาในพื้นที่จัดแสดง เราจะสามารถรับรู้ได้ถึงเสียง “หวีด” โทนสูงแหลมดังรบกวนแบบวนซ้ำตลอดการรับชมผลงานในนิทรรศการ เสียงหวีดนี้มีที่มาจากลำโพงที่ถูกติดตั้งอยู่ในผลงานจัดวางเสียง Protective Cover (Tinnitus) (เกราะป้องกัน) (2022) มีลักษณะคล้ายกับแผงครอบหม้อน้ำผลิตจากเหล็กเคลือบสารชนิดพิเศษที่ใช้ในสถานที่ที่มีระบบรักษาความปลอดภัยระดับสูง

วัสดุเหล็กเคลือบนี้คือวัสดุชนิดเดียวกับที่ใช้ในผลงานอีกสองชิ้น ได้แก่ Anti-Vandal Clocks (New Delhi) (นาฬิกาทรายกันการทุบทำลาย (นิว เดลี)) (2023) และ Anti-Vandal Clocks (Washington D.C.) (นาฬิกาทรายกันการทุบทำลาย (วอชิงตัน ดีซี)) (2022) นาฬิกาบอกเวลาที่ถูกติดตั้งไว้เหนือศีรษะบริเวณทางเข้าและทางออกของห้องนิทรรศการ และยังถูกตั้งเวลาให้ตรงกับไทม์โซนของสถานที่เกิดเหตุกลุ่มอาการฮาวานา (Havana Syndrome) อาการเจ็บป่วยปริศนาที่ไม่สามารถอธิบายสาเหตุได้ ซึ่งถูกค้นพบครั้งแรกในหมู่เจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรองและนักการทูตอเมริกันที่ปฏิบัติงานในกรุงฮาวานา ประเทศคิวบา เมื่อปี 2016

Protective Cover (Tinnitus) (เกราะป้องกัน) โดย ซุง เตียว
Anti-Vandal Clocks (New Delhi) (นาฬิกาทรายกันการทุบทำลาย (นิว เดลี)) โดย ซุง เตียว

แม้จะยังไม่มีข้อมูลยืนยันชัดเจน แต่มีการคาดเดาว่า อาการฮาวานาอาจเกิดจากอุปกรณ์เสารับสัญญาณแบบพิเศษสำหรับสร้างคลื่นความถี่วิทยุและพลังงานแม่เหล็กไฟฟ้าที่สามารถส่งสัญญาณผ่านอากาศและกำแพงอาคารได้ ซึ่งเจ้าหน้าที่รัฐบาลสหรัฐฯ หลายคนเชื่อว่า รัสเซียเป็นผู้อยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ในครั้งนี้ โดยมีเป้าหมายในการใช้อุปกรณ์ดังกล่าวเพื่อการสอดแนมและโจมตีทางจิตวิทยาแก่เจ้าหน้าที่รัฐ

ความหวาดวิตกที่กลายเป็นทฤษฎีสมคบคิด ถูกนำเสนอผ่านผลงานภาพนิ่งดิจิทัลที่ฉายบนจอภาพบริเวณทางเข้านิทรรศการ Sonic Weapon disrupts diplomatic relations (อาวุธสร้างความปั่นป่วนต่อความสัมพันธ์ทางการทูต) (2020) เผยให้เห็นเนื้อหาข่าวบางช่วงที่ถูกนำเสนอโดยสำนักข่าวต่างประเทศ กล่าวถึง การโจมตีด้วยคลื่นเสียงที่เกิดขึ้นกับเจ้าหน้าที่สหรัฐฯซึ่งประจำการอยู่ในคิวบา ประเทศที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นสมรภูมิของความคัดแย้งทางอุดมการณ์ในยุคสงครามเย็น

Sonic Weapon disrupts diplomatic relations โดย ซุง เตียว

ทั้งหมดเชื่อมโยงไปสู่เสียง “หวีด” ที่ผู้ชมได้ยิน ท่ามกลางสภาพแวดล้อมจำลองเช่นเดียวกับที่เหล่าเจ้าหน้าที่ผู้ประสบภัยต้องเผชิญ เป็นเสียงปริศนาที่สร้างความหวาดวิตก ความอ่อนไหว และการคาดเดาในสิ่งที่เราไม่สามารถมองเห็นหรือจับต้องได้ และอาจจะเป็นเสียงที่นำพาเราไปให้กลับเข้าสู่วังวนของความขัดแย้งอย่างเราไม่รู้ตัว

A Petropolis in a Garden with aLong View โดย โฮ รุย อัน

ในส่วนถัดไปจะพบผลงานของโฮ รุย อัน กับ A Petropolis in a Garden with aLong View (นครปิโตรท่ามกลางสวนที่มีทิวทัศน์ทอดยาว) (2024) ผลงานจัดวางแสดงภาพห้องทำงานของผู้บริหารบริษัทน้ำมันสมมติแห่งหนึ่ง พร้อมอุปกรณ์สำนักงานครบครัน ติดตั้งพาร์ทิชั่นเป็นแนวยาวห้อมล้อมด้วยพันธุ์ไม้ประดับเขียวขจี อีกด้านหนึ่งตกแต่งผนังด้วยวอลเปเปอร์และจอภาพทำหน้าที่เป็นหน้าต่างฉายภาพเคลื่อนไหวทิวทัศน์นอกชายฝั่งของสิงคโปร์ โดยมีเรือบรรทุกน้ำมันทยอยแล่นเข้ามาเทียบท่าอย่างช้าๆ

บนโต๊ะทำงานจะพบกับถ้วยรางวัล ชุดหนังสือจำลองมากมาย สอดคล้องกับคลังเอกสารที่จัดแสดงอยู่อีกด้านหนึ่งของพาร์ทิชั่น บอกเล่าบทบาทวิสัยทัศน์ทางด้านโลจิสติกส์ การเก็บสำรองและการเก็งกำไรน้ำมันของสิงคโปร์โดยอ้างอิงจากการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ของบริษัท Shell

Shell Revolution (การปฏิวัติของเชลล์) (2018) โดย โฮ รุย อัน แสดงภาพเคลื่อนไหวสามมิติของการเปลี่ยนแปลงรูปร่างจากเปลือกหอยตามธรรมชาติไปสู่ภาพสไตล์กราฟิกเปลือกหอยบนโลโก้บริษัท Shell โดยมีฉากพื้นหลังเป็นภาพฟุตเทจแสดงภูมิทัศน์ของธรรมชาติที่เสื่อมสภาพลงจากการทำอุตสาหกรรมน้ำมันปิโตรเลียม
เอกสารที่เป็นชุดข้อมูลสำคัญ และ เป็นหัวใจหลักของนิทรรศการ ว่าด้วยเรื่องความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจของน้ำมันในช่วงสงครามเวียดนาม การทำให้เสียงกลายเป็นอาวุธ การเมืองเชิงจิตวิทยาและอุดมการณ์ของสงครามเย็น ฯลฯ

ธรรมชาติที่เสื่อมสภาพถูกเล่าผ่านผลงานของเขาอีกครั้งใน Fuelling Apocalypse (เติมเชื้อเพลิงสู่อวสาน) (2024) ภาพพิมพ์ดิจิทัลจำนวนสามชิ้นซึ่งจัดแสดงอยู่ ณ อีกห้องหนึ่งของพื้นที่จัดแสดง กับการกลับไปสำรวจประวัติศาสตร์ยุคเฟื่องฟูของการกลั่นน้ำมันในสิงค์โปรช่วงปี 1960 – 1970 ในฐานะผู้ทำหน้าที่ส่งออกน้ำมันเชื้อเพลิงให้แก่สองคู่สงครามในสงครามเวียดนาม ภาพถ่ายเหล่านี้ถูกรังสรรค์ขึ้นด้วยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ โดยนำภาพนิ่งจากภาพยนตร์และข้อความจากหนังสือ Fuelling the War: Revealing and Oil Company’s Role in Vietnam เกิดเป็นภาพดูราวกับฉากในภาพยนตร์ซึ่งผสมผสานระหว่างข้อเท็จจริงและจินตนาการเข้าไว้ด้วยกัน

Fuelling Apocalypse โดย โฮ รุย อัน

ในขณะที่อีกมุมหนึ่งของห้องจะพบกับผลงานของซุง เตียว Exposure to Havana Syndrome (2024) ผลงานชุดภาพแกะสลักด้วยเลเซอร์บนแผ่นสแตนเลสจำนวนสามชิ้น นำเสนอภาพจากการสแกนสมองของศิลปิน เพื่อสำรวจการตอบสนองของตนที่มีต่ออาการฮาวานา รวมถึงการตอบสนองต่อสภาวะอันเงียบงันและตึงเครียดท่ามกลางวิกฤตสงครามเย็นในบริบทร่วมสมัย

(ซ้าย) Fuelling Apocalypse และ (ขวา) Exposure to Havana Syndrome
Exposure to Havana Syndrome โดย โฮ รุย อัน

ล้อไปกับ Moving Target Shadow Detection (การตรวจจับเงาของวัตถุเคลื่อนไหว) (2022) ผลงานวิดีโอภาพเคลื่อนไหวไร้เสียงแสดงภาพภายในของห้องพักภายในโรงแรมโฮเต็ล นาซิโอนาล โรงแรมชื่อดังที่ตั้งอยู่ในกรุงฮาวานา สถานที่เกิดเหตุการณ์กลุ่มอาการฮาวานา ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ด้วยการถ่ายทอดภาพเคลื่อนไหวมุมมองบุคคลที่หนึ่งที่ถูกรังสรรค์ด้วยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ โดยใช้ลักษณะการเคลื่อนไหวคล้ายกับหุ่นยนต์สอดแนมขนาดจิ๋ว เผยให้เห็นสภาพของโถงโรงแรมไปจนถึงห้องพักที่สายลับใช้เป็นฐานปฏิบัติการ สิ่งของเครื่องใช้ส่วนตัว เอกสารลับทางราชการที่ถูกวางทิ้ง รวมถึงโทรทัศน์กำลังรายงานข่าวเกี่ยวกับเหตุการณ์กลุ่มอาการฮาวานาที่เกิดขึ้นทั่วโลก

Moving Target Shadow Detection โดย ซุง เตียว

ผลงานทั้งหมดในนิทรรศการได้นำเสนอผลลัพธ์จากการสำรวจอีกหนึ่งร่องรอยทางประวัติศาสตร์สงครามเย็น ทั้งในประเด็นของทฤษฎีสมคบคิดอันมีที่มาจากความขัดแย้งทางอุดมการณ์ ซึ่งกลายมาเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในแข่งขันการพัฒนาทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หรือเรื่องราวของผลประโยชน์ทางพลังงานที่นำไปสู่การวางตำแหน่งแห่งที่ของรัฐท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างชาติมหาอำนาจ เป็นความซับซ้อนซ่อนเงื่อนของเกมการเมืองที่บีบให้ทุกคนต้องเข้าร่วมโดยไม่มีผู้ใดสามารถหลีกหนีได้

และถึงแม้ว่าโลกในยุคปัจจุบันจะเข้าสู่ยุคสมัยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ แต่ดูเหมือนว่าความขัดแย้งทั้งหลายจะยังคงสิงสถิตอยู่ ณ ที่เดิม ขึ้นอยู่กับว่าอะไรจะเป็นตัวจุดชนวนให้ความขัดแย้งนี้ เกิดเป็นการปะทุขึ้นมาอีกครั้ง