โครงการบ่มเพาะและสร้างเครือข่ายศิลปินรุ่นใหม่ประจำปี พ.ศ. 2568 หรือ EARLY YEARS PROJECT ครั้งที่ 8

ธนวัฒน์ นุ่มเจริญ, นิติธร หนูกลิ่น, พิชชาภา หวังประเสริฐกุล, พิพัฒน์พงศ์ ศรีเพ็ง

ภาพิมล หล่อตระกูล, ยศสุนทร รัตตประดิษฐ์, ลลิตา สิงห์คำปุก และอภิสรา ห่อไพศาล

ห้องนิทรรศการหลักชั้น 7 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

27 มีนาคม – 29 มิถุนายน 2568

โครงการบ่มเพาะและสร้างเครือข่ายศิลปินรุ่นใหม่ประจำปี พ.ศ. 2568 หรือ EARLY YEARS PROJECT ครั้งที่ 8 ภายใต้แนวความคิด Be Your Own Island หรือที่เราคุ้นเคยในคำว่า อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ “ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน” ซึ่งในปีนี้ศิลปินที่ได้รับคัดเลือกทั้ง 8 คน จะต้องทำงานที่สอดคล้องกับแนวความคิดหลักของปีนี้ ไม่เพียงแต่งานศิลปะสร้างสรรค์เท่านั้น แต่หมายรวมถึงกระบวนการการทำงานต่างๆ ที่ก่อร่างขึ้นเป็นนิทรรศการ ความพิเศษที่เพิ่มเติมของ EYP ในปีนี้คือ ความรู้ที่ศิลปินจะได้รับ การเรียนรู้ที่จะสร้างรากฐานให้ศิลปินพึ่งพาตนเองได้ในวงการศิลปะ ศิลปินรุ่นใหม่จะได้รับเรียนรู้ผ่านกิจกรรมมากมาย ไม่ว่าจะเป็น กระบวนการค้นหาอัตลักษณ์ของตัวเอง สร้างเอกลักษณ์ของตน การเรียนรู้การสร้างเครือข่ายในวงการศิลปะร่วมสมัย ตลอดจนการทดลองออกแบบและติดตั้งนิทรรศการในพื้นที่ของตัวเอง ผ่านประสบการณ์ของวิทยากรที่ทางโครงการคัดสรรมา

“ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน” ท้าทายศิลปินตั้งแต่ก้าวเข้ามาในพื้นที่ห้องนิทรรศการ ข้อจำกัดของห้องนิทรรศการบังคับให้ศิลปินก้าวผ่านขีดจำกัด เปิดรับและเรียนรู้สิ่งใหม่ ห้องนิทรรศการหลักชั้น 7 ในปีนี้ คงไว้ดังเดิมตั้งแต่งาน Bangkok Art Biennale ที่ผ่านไป ศิลปินไม่สามารถสร้างโครงสร้างเพิ่มเติมเพื่อให้สอดคล้องกับตัวชิ้นงานได้อย่างครั้งก่อน ซึ่งในกระบวนการศิลปินแต่ละคนจะได้เข้ามาร่วมกระบวนการติดตั้งชิ้นงานของตัวเองพร้อมกับทีมติดตั้งมืออาชีพ

ผังห้องนิทรรศการ

เมื่อก้าวเข้าไปในบริเวณชั้น 7 จะพบกับผนังโล่งกว้างที่ถูกจัดการด้วย “ผังนิทรรศการ” ที่จะอธิบายถึงตำแหน่งของงานแต่ละชิ้นเผื่อให้ผู้ชมได้เห็นภาพรวม ผนังอีกด้านหนึ่งปรากฏคำอธิบายของนิทรรศการในครั้งนี้ เมื่อเดินเข้าห้องนิทรรศการย่อยที่จัดแสดงผลงานของ นิติธร หนูกลิ่น ภายในห้องถูกปรับให้เป็นโลกใต้ท้องทะเลขนาดใหญ่ ใช้สีเข้มของผนังเพิ่มความมืดเพื่อให้ผลงานที่หน้าจอแสดงตัวได้ชัดเจน นิติธร นำเสนอผลงาน แอนิเมชันเรื่อง กัมมะพันธุ โดยได้รับแรงบันดาลใจจากความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับธรรมชาติที่ภาคใต้ การบุกรุกและขยายพื้นที่ทางการเกษตรส่งผลให้ความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายระบบนิเวศน์ทางทะเลลดน้อยลง ซึ่งสิ่งเหล่านี้เกิดจากการกระทำที่เห็นแก่ตัวของมนุษย์ และปัญหาภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นคือการตอบโต้กลับจากธรรมชาติ การตอบโต้ครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ จนต้องดิ้นรนเพื่ออยู่ในโลกที่ไม่มีธรรมชาติคอยโอบกอดเราอีกต่อไป

ห้องนิทรรศการย่อยของ นิติธร หนูกลิ่น
นิติธร หนูกลิ่น

หลังจากสำรวจโลกใต้ทะเลเรียบร้อยแล้ว นิทรรศการพาเราเดินเข้าไปสำรวจโลกใต้จิตใจของมนุษย์คนหนึ่ง พิพัฒน์พงศ์ ศรีเพ็ง เลือกเป็นที่พึ่งให้แก่ตัวเองโดยการปลดปล่อยสิ่งที่แบกไว้ออกมา ในงาน Persona เมื่อก้าวเข้าห้องนิทรรศการย่อย เสมือนเรากำลังก้าวเข้าสู่โลกของพิพัฒน์พงศ์ ภายในพื้นที่ห้องหลายเหลี่ยมที่ถูกแบ่งทางเดินคล้ายเขาวงกต ความสับสนภายในจิตใจ ความทับซ้อนของบทบาท ความกังวลจากสิ่งเร้าภายนอก ถูกฉีดทึ้งดึงออกไปทีละส่วน เปิดเผยภายในตัวตนที่แท้จริงของศิลปิน แม้บางส่วนจะให้ความรู้สึกเหนื่อยล้า ผ่าน ตุ๊กตา ทั้ง 33 ตัว แต่เมื่อทั้งหมดประกอบสร้างขึ้นมาใหม่แล้ว กลับมองเห็นตัวตนที่เบ่งบานอย่างชัดเจน

พิพัฒน์พงศ์ ศรีเพ็ง
อีกหนึ่งตัวตนของ พิพัฒน์พงศ์ ศรีเพ็ง

ถัดมาเป็นผลงานที่จะพาเราย้อนกลับไปทบทวนอดีตและวางแผนการสำหรับอนาคต ภาพิมล หล่อตระกูล ดึงดูดเราด้วยเสียงขูดขีดของวัตถุบางชนิด ก่อนจะดึงสายตาของเราไปที่ภาชนะต่างๆ ที่ถูกยกหน้าที่ให้เป็นขาโต๊ะ รากฐานที่แข็งแรงสำหรับภาชนะที่กำลังเคลื่อนไหวอยู่ด้านบน ภาพิมลสนใจภาชนะในฐานะเครื่องบรรจุบางสิ่ง ไม่ว่าจะเป็นสิ่งพื้นฐานอย่างอาหาร หรือแม้แต่ความทรงจำ เราจะเห็นว่าการขุดค้นทางโบราณคดีเกือบทุกครั้งจะต้องมีการค้นพบซากของภาชนะโบราณ ซึ่งเมื่อนำมาศึกษานั้นร่องรอยที่ปรากฏบนภาชนะบอกเล่าเรื่องราวได้มากมายกว่าโครงกระดูกมนุษย์ที่อยู่ด้านข้าง ภาพิมลจึงมองว่าภาชนะคือสิ่งที่บรรจุอดีตของมนุษย์เอาไว้ เพื่อส่งต่อมาสู่ปัจจุบัน และตั้งคำถามถึงปัจจุบันว่ามนุษย์เราจะออกแบบภาชนะและใส่อะไรลงไปเพื่ออนาคต ศิลปินสร้างภาชนะ 6 ชิ้น แทนโลกอนาคตทั้ง 6 ใบ บรรจุเรื่องสั้นทั้ง 6 เรื่องที่จะกระตุ้นให้ผู้ชมจินตนาการถึงโลกอนาตคไปพร้อมกัน

โลกอนาคต ปัจจุบัน และอดีต
ภาพิมล หล่อตระกูล

เมื่อกล่าวถึงโลกอนาคตมนุษย์เรามักนึกถึงโลกของข้อมูลดิจิตอล ข้อมูลมากมายที่หลั่งไหลเข้ามาไม่ขาดสาย โลกที่ทุกอย่างสามารถขับเคลื่อนได้โดยที่มนุษย์ไม่ทันได้ขยับตัว ยศสุนทร รัตตประดิษฐ์ สนใจและสงสัยในสภาวะการหลอมรวมกันระหว่างมนุษย์และเทคโนโลยี อุโมงค์ที่เขาสร้างบังคับให้ผู้ชมต้องเดินผ่าน เมื่อเดินเข้าไปให้ความรู้เหมือนเดินเข้าเครื่องสแกนร่างกาย แต่เป็นการสแกนร่างกายเสมือนเรากำลังถูกดูดข้อมูลออกไป และป้อนข้อมูลเข้ามาในเวลาเดียว หน้าจอของชุดข้อมูลที่หลั่งไหลเข้ามาตลอดเวลานอกจากจะเป็นข้อมูลภายนอกที่เคลื่อนไหวอยู่ แต่ยังปรากฏข้อมูลจากตัวเราถูกส่งขึ้นไปยังหน้าจอ ณ ขณะนั้นด้วย ยศสุนทรตั้งคำถามถึงข้อมูลเหล่านี้ว่า หากเสี้ยวหนึ่งของเรามนุษย์ถูกนำเสนอสู่สาธารณะแล้ว ความเป็นตัวตนของมนุษย์จะยังคงอยู่หรือไม่

ยศสุนทร รัตตประดิษฐ์
ข้อมูลมากมายไหลผ่านทุกเวลา

ผลงานต่อไปพาเราย้อนกลับมาสำรวจตัวตนอีกครั้ง อภิสรา ห่อไพศาล กับความรู้สึกที่ต้องการหลีกหนีจากหลายสิ่งที่เป็นอยู่ สถานการณ์ตรงหน้าที่อยากจะหลีกเลี่ยง เธอจึงเริ่มต้นสำรวจหาความเป็นไปได้ที่จะดำรงอยู่ต่อไปในเมืองแห่งนี้ ระหว่างทางเธอพบกับนักสิ่งแวดล้อมที่ช่วยเปิดมุมมองของเธอที่มีต่อเมืองที่แห้งแล้งและแข็งกระด้าง อภิสราเริ่มมองเห็นสิ่งเล็กที่เธอมองข้ามไป ความสัมพันธ์ที่เหมือนจะขาดหายกลับมาชัดเจนในการรับรู้อีกครั้ง ความพยายามในการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่ไม่อาจพึ่งพาสิ่งใดได้เชื่อมโยงกับความรู้สึกภายในจิตใจของเธอ เธอเก็บข้อมูล บันทึกเรื่องราว และเก็บวัชพืชเล็กมาใช้ในกระบวนการสร้างงานนำไปสู่การทดลองที่ค้นพบความเป็นไปได้ใหม่ๆ ทำให้เธอสนุกกับการเรียนรู้และดำรงอยู่อย่างไม่มีสิ้นสุด

อภิสรา ห่อไพศาล
Earthbound

การสำรวจตัวตนปรากฏให้เห็นชัดเจนขึ้นในงานของ พิชชาภา หวังประเสริฐกุล ผ่าน Things Left to Forget จากสถานการณ์ที่ต้องดูแลตัวเองมา 21 ปี เรื่องราวในอดีตที่ถูกทิ้งไว้แต่ในความทรงจำของเธอ ผู้ซึ่งพยายามหาวิธีเพื่อให้หลุดพ้นจากสิ่งเหล่านั้น สิ่งที่คนภายนอกมองว่าเป็นเรื่องปกติ ทว่าสำหรับคนที่ต้องเผชิญกับมันแล้วหาใช่เรื่องปกติไม่ พิชชาภารวบรวมสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับความทรงจำในอดีตที่ยังคงค้างอยู่ในตัวเธอ อาทิ ตะปู ไม้แขวนเสื้อ พวงมาลัยรถ และห้องน้ำ ใช้กระบวนการตัดเย็บ ใส่สีสันที่สดใส่ ห่อหุ้มด้วยวัสดุที่ดูปลอดภัยเพื่อลดทอนความรุนแรงในอดีตของสิ่งเหล่านั้น เธอสร้างวัตถุดังกล่าวขึ้นมาเพื่อสำรวจความทรงจำอันโหดร้ายของตนเอง และตั้งคำถามความรุนแรงที่เกิดขึ้นในสังคมภายใต้สิ่งที่ธรรมดาที่สุด

Things Left to Forget IV
พิชชาภา หวังประเสริฐกุล

เมื่อไม่อาจหลีกหนีสิ่งที่ตัวเองเป็น การเผชิญหน้า ยอมรับ และปรับปรุง จึงเป็นเพียงสิ่งที่เราสามารถกระทำได้ ลลิตา สิงห์คำปุก เชื้อเชิญให้เราเผชิญหน้ากับธรรมชาติที่กำลังลงโทษมนุษย์ ผ่านบ้านของเธอ พื้นที่ชายแดนไทย-เมียนมาร์ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเราจะพบกับข่าวภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นบริเวณภาคเหนือของประเทศไทย ทั้งไฟป่า น้ำท่วม ดินถล่ม และน้ำป่าไหลหลาก สิ่งที่มนุษย์ตัวเล็กๆ อย่างลลิตาทำได้คือการปรับตัวและประคับประคองชีวิตให้อยู่ได้ในสภาวะขับคันทั้งในแง่มุมของชีวิตตนเอง และบ้านเรือนที่ตนอาศัยอยู่ กว่าจะพบกันอีก นำเสนอ การดีดบ้านไม้ ภูมิปัญญาชาวบ้านที่ทำเพื่อหลบหลีกฤดูน้ำหลาก บ้านไม้ที่ถูกยกสูงขึ้นในระนาบที่ไม่ปกติ คือสภาวะความไม่มั่นคงของการย้ายที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติที่ไม่อาจคาดเดาได้ ภาพเหตุการณ์น้ำท่วมในปี พ.ศ. 2567 เป็นเครื่องย้ำเตือนถึงจุดสิ้นสุดที่กำลังดำเนินมาในทุกขณะ

Goodbye for now
ลลิตา สิงห์คำปุก

ผลงานชุดสุดท้าย ธนวัฒน์ นุ่มเจริญ พาผู้ชมเข้าสำรวจอดีตอีกครั้ง การกำเนิดและการล่มสลายของอารยธรรมมนุษย์ ผ่านเรื่องราวของช้าง สัตว์คู่บ้านคู่เมืองที่เราคุ้นเคย เรื่องราวของช้างเผือกเชือกหนึ่งที่หลุดออกมาจากพระนครศรีอยุธยาวิ่งมาจนถึงศรีสะเกษจนทำให้ควาญช้างทั้งเมืองต้องระดมพลมาช่วยกันจับเพื่อส่งคืน ช้างเผือกตามความเชื่อคือช้างศักดิ์สิทธิ์ เป็นช้างคู่บุญของกษัตริย์ ช้างถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของสิ่งต่างๆ มากมาย ตามคติความเชื่อทางศาสนา ช้างประจำทิศที่ทำหน้าที่แบกสัณฐานของโลก ศิลปินสร้างความเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์ผ่านช้างเป็นองค์ประกอบหลัก การเดินทางของช้างที่อยู่ในเกือบทุกช่วงชีวิตของมนุษย์ ทั้งในยามสงบและยามศึกสงคราม ธนวัฒน์สร้างความเชื่อมโยงไปจนถึงการล่มสลายของอาณาจักรขอมโบราณที่ปรากฏหลักฐานบริเวณจังหวัดศรีสะเกษปัจจุบัน ผ่านกระบวนการจัดการแบบพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ จำลองเส้นทางการกำเนิดและล่มสลาย พร้อมทิ้งคำถามแก่ผู้ชมก่อนเดินออกไปว่า มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่พึ่งแก่ตัวเองได้จริงหรือ เพราะสุดท้ายประวัติศาสตร์บอกเราว่า มนุษย์ล้วนพึ่งพาสิ่งต่างๆ เพื่อการดำรงอยู่ของตนเองทั้งสิ้น

ธนวัฒน์ นุ่มเจริญ
The Elephant Cosmology: Fossils and Civilizations

ก่อนออกเดินจากห้องนิทรรศการชั้น 7 เรายังคงสงสัยอยู่เสมอว่า การที่เรามาเดินดูงานในครั้งนี้ การที่เรานั่งเขียนบทความชิ้นนี้อยู่คนเดียว คือการพึ่งพาตนเอง ใช่หรือไม่ หรือจริงๆ แล้ว เรากำลังพึ่งพาเทคโนโลยีให้เราพิมพ์งานจนเสร็จ พึ่งพากาแฟให้เรามีแรงในการเขียนงาน พึ่งพาข้อมูลจากศิลปินเพื่องานเขียนของเรา จริงๆ แล้วเราเป็นแค่ภาชนะบรรจุเรื่องราวที่ถูกส่งเข้ามาทางช่องทางต่างๆ มากมาย รูปแบบของภาชนะอาจเป็นตัวตนตั้งต้นของเรา แต่สิ่งที่กำลังบรรจุลงมานั้นกำลังสร้างตัวตนใหม่ให้แก่เราในทุกวันของโลกอนาคต

ขอบคุณภาพถ่ายจาก หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร